Hộ kinh doanh ở khu du lịch: mùa cao điểm, khách nước ngoài và cách kê khai

Hộ kinh doanh ở khu du lịch — homestay, quán ăn, cho thuê xe, bán đồ lưu niệm — kê khai giống mọi hộ khác về nguyên tắc: ghi đủ doanh thu thực tế và khai, nộp theo kỳ. Khác biệt nằm ở ba chỗ: doanh thu dồn vào mùa cao điểm, tiền đến từ nhiều kênh (tiền mặt, chuyển khoản, thẻ quốc tế, nền tảng đặt chỗ), và nhiều hộ nghỉ hẳn vài tháng mùa thấp điểm.

Khi phương pháp khoán chấm dứt chậm nhất trong năm 2026 theo Nghị quyết 198/2025/QH15, mức khoán “bình quân cả năm” quen thuộc không còn. Số khai từng kỳ sẽ lên xuống theo mùa — điều đó bình thường, miễn là khớp với sổ sách và dòng tiền. Bài này chỉ cách làm cho khớp.

Doanh thu theo mùa: khai theo thực tế, đừng “làm phẳng”

Một homestay có thể thu phần lớn doanh thu năm trong ba bốn tháng hè hoặc mùa lễ hội. Với kê khai, điều đó có nghĩa:

• Kỳ cao điểm khai số lớn, kỳ thấp điểm khai số nhỏ. Không “chia đều” doanh thu cho đẹp — số khai phải khớp với sổ và với tiền về tài khoản trong kỳ đó.
• Tiền thuế kỳ cao điểm cũng lớn. Để riêng một phần tiền ngay khi thu, đừng tiêu hết rồi tới hạn nộp phải xoay.
• Tiền đặt cọc nhận trước cho mùa sau: ghi chú riêng. Ghi nhận doanh thu lúc nào thì theo quy định áp dụng cho hộ; hỏi Thuế cơ sở nếu khoản cọc lớn hoặc kéo sang kỳ khác.

Kỳ khai (tháng hay quý) và cách tính thuế áp dụng cho hộ phụ thuộc quy mô doanh thu và hướng dẫn hiện hành. Hỏi tổ quản lý, hỗ trợ hộ kinh doanh của Thuế cơ sở ngay từ đầu năm để biết mình thuộc diện nào.

Tiền qua nền tảng đặt chỗ: doanh thu là số nào

Nhiều homestay, khách sạn mini nhận khách qua nền tảng đặt phòng, đặt tour. Nền tảng thường thu tiền của khách, trừ hoa hồng, rồi trả phần còn lại cho chủ nhà theo đợt.

• Doanh thu thường là số khách trả cho dịch vụ lưu trú, không phải số còn lại sau khi nền tảng trừ hoa hồng. Hoa hồng là khoản chi của hộ. Nếu băn khoăn với trường hợp của mình, hỏi Thuế cơ sở.
• Tải báo cáo đối soát của nền tảng theo tháng: danh sách lượt đặt, số khách trả, hoa hồng, số đã chuyển về. Đây là chứng từ quan trọng nhất cho doanh thu từ kênh này.
• Lượt huỷ, lượt hoàn tiền: ghi theo báo cáo đối soát, không đoán.
• Nếu nền tảng có khấu trừ, nộp thay một phần thuế cho hộ theo quy định, giữ chứng từ khấu trừ để khi khai không nộp trùng và không bỏ sót.

Tiền nền tảng trả về thường lệch ngày so với ngày khách ở. Đối chiếu theo lượt đặt, không chỉ theo ngày tiền về, thì mới khớp.

Khách nước ngoài: thẻ quốc tế, ngoại tệ, tiền mặt

Khu du lịch có nhiều khách nước ngoài thường có nhiều chuyển khoản lẻ từ tài khoản lạ. Ghi chú ngay trên ứng dụng ngân hàng hoặc sổ để sau này phân biệt tiền khách trả với khoản khác.

Khách đoàn doanh nghiệp cần hoá đơn

Khu du lịch hay có đoàn khách công ty đi nghỉ, hội nghị nhỏ, cần hoá đơn để thanh toán nội bộ. Khi đã kê khai:

• Hộ sử dụng hoá đơn điện tử theo quy định áp dụng cho hộ kinh doanh. Loại hoá đơn, cách đăng ký và việc có phải dùng hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền hay không tuỳ quy mô, hỏi Thuế cơ sở.
• Lập hoá đơn đúng số tiền thực thu, đúng tên, mã số thuế của công ty khách. Không lập hoá đơn cao hơn số thực thu theo đề nghị của người đi đoàn.
• Tiền đoàn trả qua tài khoản công ty vào tài khoản của hộ là chứng từ tốt cho cả hai bên.

Lời đề nghị “ghi thêm vào hoá đơn cho anh” là lời đề nghị làm sai hoá đơn. Rủi ro rơi vào cả người lập, không chỉ người nhận.

Mùa thấp điểm: nghỉ bán thì làm gì với thuế

Nhiều hộ đóng cửa hẳn vài tháng mưa bão hoặc mùa vắng khách. Có hai cách xử lý:

1. Vẫn mở, khai doanh thu thấp hoặc bằng không cho các kỳ đó. Phù hợp khi vẫn nhận lẻ tẻ vài khách.
2. Làm thủ tục tạm ngừng kinh doanh: thông báo trước theo quy định về thời hạn và nơi nộp, trong thời gian tạm ngừng thực hiện nghĩa vụ theo quy định cho người tạm ngừng. Phù hợp khi đóng cửa hẳn.

Đừng “nghỉ im lặng”: đóng cửa mà không khai cũng không thông báo thì hệ thống sẽ ghi nhận thiếu tờ khai. Và đừng tạm ngừng trên giấy nhưng vẫn nhận khách qua nền tảng — dữ liệu nền tảng và dữ liệu ngân hàng sẽ cho thấy điều ngược lại.

Cho thuê xe, bán lưu niệm, dịch vụ đi kèm

Nhiều hộ ở khu du lịch làm nhiều việc cùng lúc: homestay kèm cho thuê xe máy, quán ăn kèm bán đặc sản mang về, dẫn khách đi thuyền. Lưu ý:

• Ghi doanh thu tách theo nhóm hoạt động (lưu trú, ăn uống, cho thuê xe, bán hàng). Tỷ lệ tính thuế theo từng ngành nghề của hộ có thể khác nhau; khai gộp thành một dòng thường sai.
• Ngành nghề đăng ký của hộ nên bao gồm các hoạt động đang làm. Làm thêm hoạt động mới thì đăng ký bổ sung.
• Hoạt động có điều kiện riêng (lưu trú, vận chuyển khách, ăn uống) còn có yêu cầu của ngành khác ngoài thuế — ví dụ khai báo lưu trú cho khách. Những yêu cầu này không thay cho nghĩa vụ thuế và ngược lại.

Ví dụ giả định: một homestay qua một năm

Giả sử một homestay năm phòng ở vùng biển miền Trung, nhận khách qua hai nền tảng đặt phòng, khách lẻ chuyển khoản và một số đoàn công ty.

1. Tháng thấp điểm cuối năm: chủ nhà quyết định tạm ngừng kinh doanh ba tháng, nộp thông báo đúng hạn, tắt lịch nhận phòng trên cả hai nền tảng để dữ liệu khớp với việc tạm ngừng.
2. Trước mùa hè: mở lại theo thủ tục, kiểm tra tài khoản thuế, cập nhật ứng dụng lập hoá đơn, rà ngành nghề đăng ký vì năm nay có thêm cho thuê xe đạp.
3. Trong mùa: tối nào cũng ghi tiền mặt; tiền nền tảng và chuyển khoản để cuối tháng đối chiếu theo báo cáo. Mỗi lần thu tiền, chuyển một phần sang tài khoản tiết kiệm riêng để dành nộp thuế.
4. Cuối mùa: đối chiếu tổng doanh thu mùa từ ba nguồn — sổ, báo cáo nền tảng, sao kê — với số đã khai các kỳ. Lệch ở đâu thì khai bổ sung đúng kỳ đó.

Không bước nào cần kế toán chuyên nghiệp. Cần nhất là chọn trước cách xử lý mùa thấp điểm và giữ tiền thuế riêng từ lúc thu.

Tự kiểm tra ở đâu trước mỗi mùa

1. Ứng dụng thuế điện tử hoặc tài khoản thuế của hộ: tờ khai các kỳ mùa trước đã nộp đủ chưa, số còn phải nộp.
2. Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: trạng thái mã số thuế, cơ quan quản lý.
3. Cổng hoá đơn điện tử: hoá đơn đã lập cho khách đoàn.
4. Báo cáo đối soát của nền tảng đặt chỗ và sao kê ngân hàng: đối chiếu tổng mùa trước với số đã khai.

Làm việc này một lần trước mùa cao điểm, khi còn thời gian rảnh. Đến giữa mùa thì không ai có thời gian ngồi đối chiếu. Về tỷ lệ tính thuế theo ngành nghề của hộ, có thể xem mục tỷ lệ thuế hộ kinh doanh.